ΜΑΛΑΜΕΙΟΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΝ

 

Ο Βασίλειος Κ. Δαλκαβούκης, στο βιβλίο του Μετοικεσίες Ζαγορισίων, σε πίνακά του, καταγράφει τους μέτοικους του την περίοδο 1871-1922.

Στο εξωτερικό λοιπόν καταγράφονται 1453 Ζαγορίσιοι. Ανάμεσα σ’ αυτούς το 9% είναι Γεβεντάτες˙ δηλαδή 131. Έχουμε έτσι τη πρωτιά στην εξωτερική μετανάστευση 2 κτηματίες, 42 έμποροι, 4 παντοπώλες, 3 ξενοδόχοι, 1 μεσίτης, 1 κρεοπώλης, 5 αρτοποιοί, 2 αμπελουργοί, 3 υπάλληλοι, 3 εργάτες, 57 γεωργοί, 4 ποιμένες, 1 φαρμακοποιός και 3 άνεργοι.

Ανακαλύψαμε τον μεσίτη. Και ο λόγος γίνεται για τον Νικόλαο Μαλάμη. Δραστηριοποιείται στο Μαϊάμι, της Φλώριδας, των Η.Π.Α. Ο αδερφός του ο Μήτρος και αυτός είχε ταξιδέψει στην Αμερική για λίγο, κοντά του˙ επέστρεψε και κονάκιασε στην Τσίπιανη.

Τον παραπάνω δωρητή του ΜΑΛΑΜΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ 4 λέξεις τον βασάνιζαν «Ιατρείο-Νοσοκομείο στο Γρεβενίτι» δεν ησύχαζε, αν δεν πραγματοποιούσε αυτό του το όνειρο.

Πάνω από 150.000 δρχ. δαπάνησε, για να υλοποιήσει αυτή του την επιθυμία το 1957. Είχε και την ανάλογη «προστιθέμενη αξία», δεν προσέβλεπε ο ίδιος σε κάποια καλύτερη φορολογική μεταχείριση. Τα παραστατικά των εξόδων ήταν οι χειρόγραφες αποδείξεις. Ακόμη και οι νόμιμες της εφορείας Δωδώνης (τότε) δε βοηθούσαν σε τίποτα τον ίδιο.

Επιχειρήσαμε να σας δώσουμε, στο περίπου, την πραγματική αξία αυτής της δαπάνης σε Ευρώ.

Κείνη την εποχή 1957-1958, ένας δάσκαλος με προϋπηρεσία 5 χρόνια το πολύ-πολύ να είχε μηνιάτικο 1.200 δρχ.-1.300 δρχ. Δηλαδή 125 μηνιάτικα-115. Ας πούμε σαν σήμερα ένα μισθό, στον ιδιωτικό τομέα με τα δώρα και το επίδομα αδείας 1.300,00 € Χ 115 = 150.000 €. Άρα τα 150.000 €  δεν απέχουν απ’ την πραγματικότητα.

Ο Τάκης Χρ. Παυλίδης είναι παντρεμένος με την Αλεξάνδρα Δημητρίου Μαλάμη (ανιψιά του). Του αναθέτει την επιμέλεια της κατασκευής του κτιρίου και την επιστασία. Εργάζεται και ο ίδιος.

Και το 1958 λειτουργεί σαν ιατρείο με τον αντίστοιχο αγροτικό γιατρό. Πρώτος, παθολόγος γιατρός, ο Γεώργιος Γκίκας. Άφησε πολύ καλό όνομα. Φιλοξενήθηκε στον ίδιο χώρο με τη γυναίκα του και το μωρό σε ειδικό δωμάτιο, χώλ, κουζίνα, λουτροκαμπινέ. Παρέμεινε περίπου 4-5 χρόνια.

Λειτουργία του μέχρι το 1997

Συλλέξαμε ορισμένα στοιχεία της λειτουργίας του μέχρι το 1997. Ο τελευταίος Πρόεδρος της Κοινότητας (μέχρι το 1998) ήταν ο Δημήτριος Χριστοδούλου Θεοδωρίκας. Η τότε Κοινότητα ζητάει απ’ τους κληρονόμους του Μαλάμη, τι προβλέπεται για το Νοσοκομείο.

Ο Διαχειριστής της διαθήκης Χρίστος Δημητρίου Παυλίδης λαμβάνει τα σχετικά έγγραφα που κατέχει η Κοινότητα Γρεβενιτίου. Ήτοι: Την από 14/8/1997 βεβαίωση του ΚΕΝΤΡΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕΤΣΟΒΟΥ.

«Βεβαιούται, ότι όπως προκύπτει απ’ τα τηρούμενα στοιχεία του Κ.Υ το Π.Ι Γρεβενιτίου από το 1987 μέχρι σήμερα λειτουργεί στο ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ και ακόμα από το 1987 καλύπτεται συνεχώς από αγροτικό γιατρό του Κ.Υ Μετσόβου, ο οποίος εκτελεί χρέη υποχρεωτικής υπηρεσίας υπαίθρου και καλύπτει τα εξής χωριά: Τρίστενο-Φλαμπουράρι-Γρεβενίτι-Ελατοχώρι-Μακρύνο-Καστανώνα-Δόλιανη-Βοβούσα-Σέσο με έδρα το Γρεβενίτι».

Ο ΔΝΤΗΣ ΤΟΥ Κ.Υ ΜΕΤΣΟΒΟΥ

ΚΑΛΠΑΘΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ

Υπογραφή και στρογγυλή σφραγίδα.

Ακόμη, έχει το έγγραφο του Υπουργείου Οικονομικών, Φορολογίας Κληροδοτημάτων/12/1/1995. Το ίδιο έγγραφο έχει και η Νομαρχία (τότε) Ιωαννίνων. Είναι απάντηση σε δικό της (αυτό το έγγραφο δεν το έχω). Και, η Απάντηση. Θέμα: Κληρονομία Νικολάου Χρ. Μαλάμη.

Σχετικό έγγραφό σας αριθμός 459/14/12/1994. Σε απάντηση του ανωτέρω σχετικού, αναφορικά με την έγκριση σύστασης κληροδοτήματος με την επωνυμία «ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΑΛΑΜΗ» και κύρωση του οργανισμού του, σας πληροφορούμε τα εξής:

Η περιουσία που σας άφησε ο Νικόλαος Χρ. Μαλάμης με αριθ. 6883/15/11/1958 διαθήκην του, αποτελεί, για την Κοινότητά σας Κεφάλαιο Αυτοτελούς Διαχείρισης κατά την έννοια της παραγρ. 1 του άρθρου 96 του Α.Ν. 2039/39, το οποίο θα διοικείται από το εκάστοτε Κοινοτικό Συμβούλιο.

Κατά συνέπεια η περιουσία αυτή θα είναι χωριστή από την υπόλοιπη περιουσία της Κοινότητας σας και θα συντάσσετε (η Κοινότητα) κάθε χρόνο προϋπολογισμό (τρεις μήνες προ της ενάρξεως του έτους) και απολογισμό (δύο μήνες μετά τη λήξη του έτους) και θα υποβάλλετε για έγκριση στο Νομάρχη Ιωαννίνων.

Κατόπιν των ανωτέρω και εφ’ όσον η περιουσία αυτή δεν συνιστά αυτοτελές ίδρυμα αλλά Κεφάλαιο Αυτοτελούς Διαχείρισης υπέρ της Κοινότητάς σας. Σας γνωρίζουμε, ότι δεν είναι αναγκαίο κατά την άποψή μας να καταρτιστεί οργανισμός τούτου και στη συνέχεια να κυρωθεί αυτός με Προεδρικό Διάταγμα, δεδομένου, ότι δεν υπάρχουν ασάφειες ως προς την εκπλήρωση του σκοπού που και μπορεί να λειτουργεί με βάσει τον εγκρινόμενο προϋπολογισμό του. Αν όμως επιμένετε να καταρτιστεί και να κυρωθεί οργανισμός, παρακαλούμε να μας το γνωρίσετε, προκειμένου να σας στείλουμε σχέδιο το οποίο, αφού συμπληρώσετε, θα μας το επιστρέψετε για τις παραπέρα ενέργειες μας.

Ακριβές Αντίγραφο – Στρογγυλή σφραγίδα

Με Ε.Χ Η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης

Α.Κ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

 

Και η ιστορία με το ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ κλείνει κάπου εδώ. Η Κοινότητα Γρεβενιτίου στις 20/8/1997 στέλνει Επιστολή-Έγγραφο στο Χρίστο Παυλίδη με συνημμένα τη Βεβαίωση του Κ.Υ.Μ και το έγγραφο του Υπουργείου Οικονομικών και ζητάει αν προβλέπεται και κάτι άλλο για το ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ απ’ τη Διαθήκη

CRIS PAVLIDES – POBOX 4232

CLEAR WATER ΓLA 34618 U.S.A

1. Σας γνωρίζομε, ότι το ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ παραχωρήθηκε στην Κοινότητα Γρεβενιτίου από τον κ. Νικόλαο Μαλάμη το έτος 1958.

2. Από το έτος 1958 μέχρι το 1986 λειτουργούσε ως Αγροτικό Ιατρείο της ευρύτερης περιοχής του Ανατολικού Ζαγορίου, υπό την επίβλεψη και ευθύνη της Διεύθυνσης Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχίας Ιωαννίνων. Από το έτος 1987 μέχρι σήμερα λειτουργεί ως Περιφερειακό Αγροτικό Ιατρείο υπό την επίβλεψη και ευθύνη του Κέντρου Υγείας Μετσόβου (όπως εμφαίνεται στη συνημμένη βεβαίωση).

3. ΤΟ ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ εισέπραξε απ’ τη Διαθήκη του κ. Νικολάου Χρ. Μαλάμη σε επιταγές τα παρακάτω ποσά 1. 11.298,99 Δολλάρια και 2.96,22 Δολλάρια.

4. Τα παραπάνω ποσά διατίθενται για τη συντήρηση του κτιρίου του ΜΑΛΑΜΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ και τα διαχειρίζεται το εκάστοτε Κοινοτικό Συμβούλιο Γρεβενιτίου ως διαχειριστική Επιτροπή του κληροδοτήματος Νικολάου Μαλάμη, σύμφωνα με το έγγραφο του Υπουργείου Οικονομικών Γενική Διεύθυνση Φορολογίας και Δ.Π – ΔΝΣΗ 11^Η /1144007/37491/Α0011/112/1/1995 του οποίου σας στέλνουμε φωτοαντίγραφο.

Και σας παρακαλούμε να φροντίσετε δια μέσω του Διαχειριστή της Διαθήκης του Νικολάου Μαλάμη τι άλλο προβλέπει η Διαθήκη για το ΜΑΛΑΜΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ.

Σας ευχαριστώ

Ο Πρόεδρος της Κοινότητας ΓΡΕΒΕΝΙΤΙΟΥ

Υπογραφή και Στρογγυλή Σφραγίδα

Δημήτριος Θεοδωρίκας

 

 

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Γιώργος Δερμάνης

Ιατρικές εξετάσεις στους Μηλιωτάδες ---Ενημερώστε τους κατοίκους του Αν. Ζαγορίου...

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ) του ΕΟΔΥ σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, την 6η ΥΠΕ και το Δήμο Ζαγορίου θα πραγματοποιήσουν δράση δωρεάν προληπτικών εξετάσεων την Παρασκευή 27/03 και ώρα 11:00-14:00 στους Μηλιωτάδες, στο χώρο του Κοινοτικού Ιατρείου. Θα διενεργηθούν οι εξής εξετάσεις: Με μηχανήματα γρήγορης μέτρησης (POC): • Χοληστερίνη  • Τριγλυκερίδια  • Αιμοσφαιρίνη/αιματοκρίτης • Γλυκόζη  • Μέτρηση κορεσμού οξυγόνου στο αίμα • Μέτρηση αρτηριακής πίεσης • Υπολογισμό Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI)   Παράλληλα, θα γίνει ενημέρωση για τους συνιστώμενους εμβολιασμούς ενηλίκων και ευπαθών ομάδων.   Η δράση είναι ανοιχτή σε όλους τους πολίτες και έχει προληπτικό

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

Έφυγε από τη ζωή, σήμερα το μεσημέρι, ο εκλεκτός συγχωριανός μας Τάκης Βρακότας του Χρήστου. Διετέλεσε πρόεδρος της Αδελφότητας Γρεβενιτίου και για πολλά χρόνια γραμματέας της. Η κηδεία του θα γίνει αύριο Σάββατο 7 Μαρτίου και ώρα 13.00 μ.μ στο Α' Νεκροταφείο. Στη γυναίκα του Κατερίνα και στα παιδιά του τα θερμά μας συλλυπητήρια. Θα τον θυμόμαστε για πάντα. Αδελφότητα Γρεβενιτίου

Η Πίτα του Ζαγορίσιου, στην Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή !!

 

ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ VΙI (συνέχεια)

 

Λα Στî-Μαρίă, Λα Στî-Βίνιρι,

Το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού κειμένου μας αφιερώνεται σε παραδοσιακές και ιστορικές προσθήκες σε τοπωνύμια που παρουσιάσαμε στο τελευταίο σημείωμά μας (Τοπωνύμια του χωριού μας VI). Ξεκινάμε με ένα χειρόγραφο κείμενο του Ιωάννη Παπαβρανούση και όχι του Λέανδρου Βρανούση (όπως γράψαμε εκ παραδρομής) για μια επιδη-μία πανούκλας που ξεκίνησε από την Πότσια. Πρώτα όμως είναι απα-ραίτητο να θυμίσουμε ορισμένες λεπτομέρειες. Στη σελ. 103 του Α´ τό-μου που αφιερώσαμε στη Μονή Βουτσάς και μιλώντας για τη φωνή των τοπωνυμίων της περιοχής, αναφερθήκαμε στην άποψη του Β. Σαχίνη για το τοπν. Πότσια, όπως το καταγράφει ο αείμνηστος συμπατριώτης μας και την επαναλάβαμε στο προηγούμενο σημείωμα. Στον Α´ τόμο λοι-πόν (2018, 2019) σημειώναμε:

Η άποψη του Β. Σαχίνη δεν έχει γλωσσική ή ιστορική βάση. Το ρου-μανικό επίθετο pocit, -ă που παράγεται από το ρήμα pocire, είναι άγνωστο στο χωριό και απέχει πολύ από το τοπων. Πότσια· έπειτα καμιά παράδοση δεν στηρίζει την απόδοσή του σε έναν παραμορφωμένον, παράλυτον, ματια-σμένον ή κατηραμένον οικιστή.   

Η τελευταία πρότασή μας (έπειτα καμιά παράδοση … κατηραμένον οικιστή) φαίνεται να ανασκευάζεται, αφού, όπως θα δούμε στη συνέχεια, η παράδοση την οποία διασώζει ο Ι. Παπαβρανούσης θα μπορούσε να δικαιώνει την άποψη του Β. Σαχίνη. Πράγματι ο Ι. Παπαβρανούσης συμπληρώνει στο περιθώριο και στην άγραφη πίσω όψη της οικείας σε-λίδας του χειρογράφου του Λέανδρου Βρανούση όσα ακολουθούν με πλάγιους χαρακτήρες. Τα μικρότερα γράμματα και κυρίως τα ορθο-γραφικά και άλλα λάθη που υπάρχουν σε ορισμένες λέξεις και τα οποία διορθώνουμε σιωπηρά αποκλείουν την απόδοση της πατρότητας αυτού του κειμένου στον Λ. Βρανούση που είχε γράψει κάτι σύντομο αρχικά, το οποίο σήμερα δεν διαβάζεται, γιατί έχει διαγραφεί. Ίσως παρέπεμπε απλά στο τοπν. Μπότσια, που υπάρχει πιο μπροστά και ο Βρανούσης ετυμολογούσε με τόν ίδιο τρόπο που κάναμε κι εμείς: 

“Πότσια. καταραμένος, ματιασμένος. Τὸ ρ. poci εἰς τὴν ρουμαν. = κα-ταστρέφω, ἀλλάζω μορφὴν συνεπείᾳ τυχαίου καὶ ἀπροόπτου συμβάντος, ἰδίως ἀσθενείας ἀσυνήθους φοβερᾶς μὲ τρομερὸν κεφαλόπονον, αἱμορρα-γίες κλπ καὶ ἡ ὁποία προξενεῖ τρομεράς καταστροφάς, παραμορφώνει τὸν ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος ἐγκαταλείπεται ὡς μαγεμένος. Ἔχουμε ἔπειτα pocit, pocita, Pόțea. Μήπως προῆλθεν ἡ λέξις συνεπείᾳ τῆς ἐνσκηψάσης τρομε-ρᾶς πανώλους, ὡς λέγει ἡ παράδοσις, κατὰ τὸν Μεσαίωνα ἢ καὶ βραδύ-τερον ἀκόμη κατὰ τὸ 1670 καὶ τὴν τελευταίαν <φορὰν> κατὰ τὸ 1719, ἡ ὁποία ὡς γνωστὸν προῆλθεν ἐξ Ἀλβανίας καὶ κατέστρεψε ὁλόκληρα χωριὰ  τῆς Ἠπείρου. Ὑπάρχει ἄλλωστε ἡ παράδοσις ὅτι ἐκεῖ ὑπῆρχε ἄλλοτε χωριὸ το ὁποῖον ἐγκατελείφθη συνεπείᾳ τρομεροῦ συμβάντος, μᾶλλον ἐπιδημικῆς ἀσθενείας ἡ οποία παρεμόρφωσε τὸν κόσμο, δηλ. a pocit lumea, γι᾽ αὐτὸ και ἔλαβε και τὸ ὄνομα poçia. Θα πρόκειται δὲ περὶ τῆς τὸ πρῶτον, ἴσως κατὰ τὸν Μεσαίωνα, ἐνσκηψάσης πανώλους, διότι βραδύτερον ἦτο γνωστή εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ χωριοῦ ὑπὸ τὸ πραγματικόν της σλαβικὸν ὄνομα čiuma.

Ἡ δὲ παράδοσις τὴν φαντάζεται ὡς ἐρχομένην (τὴν πανούκλαν) ἀπὸ τὸν δρόμον τῆς Πότσιας, ἀπὸ ὅπου ὁ κόσμος ἔφυγε ὅλος, καθώς καὶ ἀπὸ τὸ Παλιοχώρι καὶ τὶς Πλουκιάτες, πρὸς τὴν Νάστα, πρὸς τὸ Coşte, πρὸς τὸ Μαναστήρι καὶ πρὸς τὸ χωριὸ τὸ σημερινό. Ἐνῶ λοιπὸν ἤρχετο, ἐκάθησε στοῦ Παπαντρίτσου (πότε ἆράγε νὰ ἔζησε οὗτος;) σε μιὰ πέτρα, δῆθεν γιὰ νὰ ξεκουρασθῆ καὶ ἔπειτα νὰ συνεχίσῃ τὸν δρόμον της γιὰ τὸ χωριό (τὸ σημερινὸ Γρεβενίτι) καὶ νὰ ἐπιδοθῆ εἰς τὸ καταστροφικόν της ἔργον. Ἐκεῖ που ἔκατσε, λέγει ἡ παράδοσις, ἀπάνω στὴν πέτρα, καὶ εἶδε ἀπέναντί της τὸ χωριὸ μεγάλο, ἐγέλασε σαρκαστικά καὶ εἶπε:

‘– Ὅσοι κι ἂν εἶσθε, ποδάρι δὲν θὰ μείνῃ. Μέσα σὲ μιὰ βδομάδα οἱ μποῦ-φοι καὶ τὰ κοράκια θὰ κάνουν πανηγύρι μέσα στὰ σπίτια σας’.

Ἡ τσιούμα ἢ πανούκλα ἐφαντάζετο ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὡς ἔχουσα μορφὴν τερατώδους γυναικὸς μὲ προεξέχοντας ὀδόντας.

Ἐνῶ εἶπε τ᾽ ἀνωτέρω καθ᾽ ἑαυτήν, συνεχίζει ἡ παράδοσις, καθισμένη στὴν πέτραν ἐσκέφθηκε ὅτι θὰ ἔχῃ πολλὴ δουλειά:

‘– Γιατί βλέπω πως πολλοί ἔχουν μαζευτεί ἐδῶ καὶ δὲν θὰ ἀδειάσω νὰ πλυθῶ καὶ νὰ χτενισθῶ γιὰ πολλές μέρες’.

Γι᾽ αὐτὸ ἔβαλε νὰ χτενισθῆ καὶ κατέβασε τὰ μαλλιά της πρὸς τὰ κάτω καὶ πρὸς τὸ πρόσωπο τὸ ὁποῖον ἐσκεπάσθηκε μὲ τὰ πολλὰ πυκνὰ καὶ μα-κριὰ μαλλιά της. Καὶ ἐκεῖ, καθώς χτενίζονταν καὶ πρὶν προλάβη νὰ κάμη τὴ χωρίστρα της καὶ ἀναμερίση τὰ μαλλιά της ἀπὸ τὸ πρόσωπο, τὴν χτύ-πησαν αἰφνιδιαστικα οἱ ἄνθρωποι καὶ τὴν σκότωσαν, χωρίς νὰ προλάβῃ νὰ μπῇ στὸ χωριό, τὸ ὁποῖον ἔτσι μόνον γλίτωσε καὶ αὐτὴ ἔμεινε σκοτωμένη pri cheatra la Papandritsu (δηλ. πάνω στην πέτρα στου Παπαντρίτσου). Αὐτό ἦταν τὸ τέλος τῆς πανούκλας, ἡ ὁποία πλέον, χρόνια πολλά, δεν ξα-νακούστηκε.

Ενδιαφέρουσα λαϊκή παράδοση που δεν την είχαμε ξανακούσει ή ξα-ναδιαβάσει. Θα παρατηρήσουμε όμως ότι η σύνδεσή της με την Μπό-τσια ξεκινάει από την προβληματική βάση ότι ο σωστός τύπος του τοπν. είναι Πότσια, κάτι που ελέγχεται. Έπειτα η σύνδεσή του με το ρουμαν. ρήμα pocire και το επίθετο pocit πάσχει σοβαρά, αφού στο βλάχικο ιδί-ωμα του χωριού, όχι μόνο δεν χρησιμοποιήθηκαν οι λέξεις αυτές από τους κατοίκους του, αλλά ούτε υπάρχουν στα καλύτερα λεξικά των βλά-χικων (K. Nικολαΐδη, 1909· T. Papahagi, ²1974· Κ. Λέντζιου-Τρίκου, 2014). O Ι. Παπαβρανούσης είχε ζήσει στη Ρουμανία και φαίνεται ότι παρασύρθηκε από τη ρουμανική γλώσσα που μοιάζει βέβαια σε πολλά με τα βλάχικα, αλλά διαφέρει και σε πολλά ἀλλα.

Προσθέτουμε ότι στα παιδικά μας χρόνια είχαμε ακούσει μια διαφο-ρετική παράδοση για το τέλος της πανούκλας που την έλεγαν στο χωριό πούσκλια (púsclia < λατ. pustula “φλύκταινα, φουσκάλα”) και τον ασθε-νή από πανούκλα πουσκλιάτου ή πουσκλιόσου (puscliátu ή puscliósu “πανουκλιασμένος και μεταφορικά μοχθηρός, κακεντρεχής)”. Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν την παράδοση το τέλος της πανούκλας ήρθε, όταν ο Άγ. Χαράλαμπος την έκλεισε σε ένα μπουκάλι. Η ενλόγω παράδοση θυμί-ζει ένα λατινικό κείμενο του 1^ου αι. μ. Χ., γραμμένο από τον αυλικό του Νέρωνα Πετρώνιο στο αποσπασματικά σωζόμενο αφήγημά του με τί-τλο Satyricon. Στο εκτενέστερο σωζόμενο απόσπασμα που περιγράφει ένα πλούσιο τσιμπούσι, ο νεόπλουτος οικοδεσπότης αφηγείται πως στα παιδικά του χρόνια είχε δει τη μάντισσα Σίβυλλα κρεμασμένη σε ένα μπουκάλι. Κι όταν τη ρωτούσαν Σίβυλλα τί θέλεις, εκείνη αποκρινόταν στα ελληνικά ἀποθανεῖν θέλω, δηλ. θέλω να πεθάνω.  

Ενδιαφέρον παρουσιαζει μια πληροφορία που παραδίδει ο Gustav Weigang, Oι Αρωμούνοι (Βλάχοι) Β´: Λαογραφία – Γλώσσα, 2004 (με-τάφρ. από τη γερμαν. έκδοση του 1894). Στις σελ. 171-175 ο Weigang δημοσιεύει μια βλάχικη μπαλάντα με τίτλο Η μπαλάντα της πανώλους (που στο βλάχικο κείμενο αποκαλείται πούσκλια, pušklia, όπως την ξέ-ραμε κι εμείς), που έχει το ίδιο θέμα με τη νεοελληνική δημοτική πα-ραλογή Του νεκρού αδερφού (Μάνα με τους εννιά σου γιους κλπ) με μι-κροδιαφορές σε ορισμένες λεπτομέρειες, όπως ότι την πανούκλα την έφεραν οι προξενητάδες που ήρθαν και πήραν τη μοναχοκόρη μακριά στα ξένα. Στη σελ. 171 ο Weigang σημειώνει ότι αυτό το τραγούδι προ-έρχεται από το στόμα μιας κυρίας ονόματι Μπότσια του Ντίνα της Ρούσας από το Κρούσεβο της Β. Μακεδονίας. Το γεγονός ότι στην πα-ράδοση για την πανούκλα που διέσωσε ο Ι. Παπαβρανούσης ανα-φέρεται ότι η Πανούκλα ήρθε από τη Μπότσια ίσως να μην είναι σύμ-πτωση.

Τέλος αξίζει να σημειώσουμε μια άλλη παράδοση που σχετίζεται με το εκκλησάκι της Αγ. Παρασκευής στην Μπότσια.

Κάθε χρόνο, στο πανηγύρι της Αγ. Παρασκευής (26 Ιουλίου), μια από τις μεγάλες γιορτές των βλάχων, όπου συμμετείχε όλο το χωριό, το πρωί, πριν τελειώσει η Θεία Λειτουργία, κατέφθανε ένα κουρασμένο ελάφι, για να το θυσιάσουν. Όλα τα χρόνια οι άνθρωποι που είχαν συρρεύσει για το πανηγύρι πρόσφεραν νερό στο διψασμένο ζώο και το άφηναν να ξεκου-ραστεί. Μια χρονιά όμως το θυσίασαν, χωρίς να το ποτίσουν και χωρίς να το αφήσουν να ξεκουραστεί. Από τότε δεν εμφανίστηκε πια κανένα ελάφι.

Η παράδοση αυτή μαρτυρείται και σε άλλες βλαχόφωνες περιοχές.

Προσθέτουμε ότι στο προαύλιο της Αγ. Παρασκευής (στη Μπότσια) ορθώνονται ως σήμερα δυο μεγάλες βαλανιδιές. Το γεγονός ότι γύρω τους υπάρχουν μόνον οξιές, κρανιές, μεράντζες κλπ δείχνει ότι οι βαλανι-διές φυτεύτηκαν από ανθρώπινο χέρι, για να προστατεύουν τους πιστούς από τον καλοκαιρινό ήλιο, ενώ η ιερότητα του χώρου τις προστάτεψε αποτελεσματικά από το κλάδεμα, την ξύλευση και γενικά από οποια-δήποτε βλάβη από ανθρώπινο χέρι. Οι παλαιότεροι μάλιστα αφηγούνταν ότι το φύλλωμά τους ήταν τόσο πυκνό, που στα χρόνια της Τουρκο-κρατίας και στα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση οι κλέφτες και οι ληστές τις χρησιμοποιούσαν ως κρυσφύγετο· κατασκεύαζαν αυτοσχέδια κρεβάτια στα κλαδιά τους, χωρίς αυτά να διακρίνονται από το έδαφος! Το μέρος λοιπόν γύρω από την εκκλησία πρέπει να ήταν παλιά γυμνό, γι᾽ αυτό χρειάστηκε να φυτευτούν σε αυτό το σημείο τα δύο αυτά βαθύσκια δέντρα. Σήμερα όμως το δάσος ‘πολιορκεί’ ασφυκτικά όλον τον προαύ-λιο χώρο. Από το ύψος και κυρίως την περίμετρο του κορμού τους φαί-νεται ότι οι δύο βαλανιδιές πρέπει να είναι πολύ παλιές. Αλλά πόσο πα-λιές; Θα μπορούσαν να φτάνουν στα υστεροβυζαντινά ή και μεσοβυ-ζαντινά χρόνια; Ποιος ξέρει; Δυστυχώς η κρίσιμη κατάστασή τους, κα-θώς ‘πνίγονται’ από τον κισσό, τα έντομα και άλλα παράσιτα, καθιστά μάλλον μάταιη κάθε απόπειρα προσδιορισμού της ηλικίας τους με σύγ-χρονες μεθόδους. Αξίζει όμως να γίνει μια προσπάθεια.

       

Oι κορμοί των δύο υπεραιωνόβιων βαλανιδιών που υπάρχουν ακόμη στην αυλή της Αγ. Παρασκευής στη Μπότσια (φωτ. Κ. Ρ.)

Θα κλείσουμε με μια είδηση για την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, στην οποία αναφερθήκαμε σύντομα στο προηγούμενο σημείωμά μας. Στις σελ. 35-36 του τιμητικού τόμου (Λέανδρος Βρανούσης, ο αγωνιστής της εθνικής αντίστασης, ο ερευνητής επιστήμονας, ο ηπειρολάτρης) που α-φιέρωσε ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων και εξέ-δωσε το Ριζάρειο Ίδρυμα το 2008, ο Ευ. Ξενικάκις, καθηγητής στο Η-μιγυμνάσιο Γρεβενιτίου, γράφει:

«Το σχ. ετος 1933-34 υπηρετούσα, νεαρός φιλόλογος, εις το Ημιγυμνά-σιον Γρεβενιτίου, πρωτευούσης του Ανατολικού Ζαγορίου Ιωαννίνων.

Μίαν ηλιόλουστον φθινοπωρινήν ημέραν εξήλθομεν μετά των μαθη-τών εις μίαν εκδρομήν έξω του χωρίου, εις ένα αγρόν, όπου υπήρχε μία μικρά εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Μεταξύ των μαθητών, ήτο τότε και ο σημερινός Διευθυντής του Κέντρου Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέ-ρου ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών κ. Λέανδρος Βρανούσης.   

Κάποια στιγμή ο μικρός τότε Λέανδρος με φωνάζει και μου δείχνει γραμμένα εις την κόγχη του Ιερού τα εξής:

Ιερόθεε, Θεού / στρατιώτα του Χριστού, / ήλθες εδώ εις τον ναόν / να μεταλάβης τον στρατόν. / Πήγαινε εις το καλόν, / για να νικήσης τον ά-σπονδον εχθρόν. / Έχων όμως κατά νουν  / τον Παντοδύναμον Θεόν. / Όλοι να σου λειτουργούν / γι᾽ αυτόν τον άγιον Θεόν. / Ιερόθεος Βε-νιακάκης / Ηγούμενος Ιεράς Μονής / Χαλέπας Μυλοποτάμου Κρήτης, / τη 6^η Δεκεμβρίου 1912.

Ανέθεσα εις τον μικρόν, αλλ᾽ από τότε ερευνητήν, να τα αντιγράψη.

Ο / Ιερόθεος Βενιακάκης, που αναφέρεται στην επιγραφή, είχε ηγηθεί τμήματος Κρητών ανταρτών και πολέμησε το 1912-13 για την απελευθέρωση της Ηπείρου».

Σχετικά με το ως άνω θέμα, η μητέρα μας Σεβαστή Ρογκότη-Ράι-ου μας είχε αφηγηθεί ότι εκείνη την εποχή, που η ίδια ήταν δεν ήταν έξι χρονών, ένας εθελοντής από την Κρήτη είχε φιλοξενηθεί από τη γιαγιά μας Βασιλική Ρογκότη. Μετά το φαγητό  (αρνάκι ψητό στο φούρνο με πατάτες) ο κρητικός πολεμιστής πήρε το κόκκαλο της πλάτης του αρνιού, το κοίταξε στο φως και ως εμπειρος λαϊκός μάντης προανήγγειλε για τον ίδιο δυσκολίες και σκληρό αγώνα, ίσως και θάνατό του! Δεν μάθαμε ποτέ τι απέγινε. 

Λα Στî-Μαρία (La Stî-Μarίa) // ελλην. “Στην Παναγία”.  

 Περιφραστικό τοπωνύμιο από το επίθ. Στî (Stî) < λατ. Sancta “Αγία” και το όνομα Μαρία, που αναφέρεται τόσο στην κεντρική εκκλησία του χωριού που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και στη μικρή εκκλησία που βρίσκεται ΝΔ και έξω από το Τρίστενο, δίπλα στο δεξί μέρος του αμαξιτού δρόμου που οδηγεί στην Τσίπιανη.

Λα Στî-Βίνιρι (La Stî-Viniri) // ελλην. “Στη Στî-Βίνιρι”.

Εικονοστάσι πάνω στον παλιό δρόμο που οδηγούσε από τη θέση Πα-παντρίτσου στη Μονή Βουτσάς. Σήμερα δεν υπάρχει.

Περιφραστικό τοπωνύμιο από το επίθ. Στî (Stî) < λατ. Sancta “Αγία” και το όνομα Βίνιρι < λατ. Venus, γεν. Veneris, αιτ. -rem) “Αφροδίτη”. Δεν πρόκειται όμως για την αρχαία θεά Αφροδίτη, αλλά για τον ομώ-νυμο πλανήτη που είναι το πιο λαμπρό αστέρι και αποκαλείται λαϊκά Αποσπερίτης (μετά τη δύση του ήλιου) ή Αυγερινός (πρίν από την ανατολή του ήλιου).

Θυμίζουμε ότι στο ρωμαϊκό ημερολόγιο οι μέρες της εβδομάδας είχαν πάρει το όνομά τους από τον Ήλιο (Sol, Solis), τη Σελήνη (Luna, -ae) και τους πέντε γνωστούς πλανήτες της εποχής (Mars, -rtis “Άρης”, Mercurius, -ii “Ερμής”, Ju(p)piter, γεν. Jovis “Δίας”, Venus, -neris “Αφροδίτη” και Saturnus, -i “Κρόνος”, δηλ. Solis dies (“μέρα του ´Ηλιου”), Lunae dies (“μέρα της Σελήνης”), Martis dies (“μέρα του πλανήτη Άρη”), Mercurii dies (“μέρα του Ερμή”), Jovis dies (“μέρα του Δία”), Veneris dies (μέρα του πλανήτη της Αφροδίτης”) και Saturni dies (“μέρα του Κρόνου”). 

Οι χριστιανοί Πατέρες προσπάθησαν να εξοβελίσουν τα ονόματα που παρέπεμπαν συνειρμικά σε αρχαίες θεότητες των ειδωλολατρών και πρό-τειναν την αντικατάστασή τους από αριθμητικά επίθετα, από όπου προ-ήλθαν οι δικές μας ονομασίες Δευτέρα, Τρίτη. Τετάρτη και Πέμπτη. Η πρώτη ημέρα της εβδομάδας, που στο ρωμαϊκό ημερολόγιο συνδεόταν με το όνομα του Ήλιου, αντικαταστάθηκε από την ημέρα του Κυρίου που συχνά παρομοιαζόταν με τον Ήλιο και έγινε Dominica dies· η μέρα του Κρόνου αντικαταστάθηκε από το εβραϊκό Σάββατο και η έκτη μέρα, η μέρα της Αφροδίτης (Veneris dies), μετονομάστηκε σε Παρασκευή· αρ-χικά οι Χριστιανοί, ακολουθώντας το παράδειγμα του Ιησού και των Αποστόλων που τηρούσαν την αργία του Σαββάτου, τηρούσαν και αυτοί την αργία της έβδομης μέρας. Έτσι η παραμονή ήταν ημέρα προετοιμα-σίας, δηλ. παρασκευῆς, ώστε την ημέρα του Σαββάτου να μην κάνουν τί-ποτα.

Αυτό το ονομαστικό σύστημα επικράτησε στο ανατολικό μέρος της αυτοκρατορίας, ενώ στις νότιες χώρες της Δύσης η προσπάθεια των Πα-τέρων της Εκκλησίας δεν ακολουθήθηκε, με αποτέλεσμα σε όλες τις λα-τινόφωνες χώρες (Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ρουμανία) να εξελιχθεί το λατινικό σύστημα με εξαίρεση την πρώτη μέρα που έγινε Dominica dies και την έκτη μέρα που έγινε Sabbati dies. Αντίθετα στις βόρειες χώρες (Μ. Βρεταννία, Sunday, Γερμανία, Sonntag, Σουηδία, Söntag, Δανία και Νορβηγία, Søntag), διατηρήθηκε η αρχική ρωμαϊκή παράδοση για την ημέρα του Ήλιου.

Έτσι στα βλάχικα, που είναι λατινογενής γλώσσα, διατηρήθηκε το λα-τινικό σύστημα ονομασίας των πέντε ημερών, δηλ. Lúni (μέρα της Σε-λήνης, Δευτέρα), Marts (μέρα του πλανήτη Άρη, Τρίτη), Niércuri (μέρα του πλανήτη Ερμή, Τετάρτη), Jói (μέρα του πλανήτη Δία, Πέμπτη) και Víniri (μέρα του πλανήτη της Αφροδίτης, Παρασκευή). Το αποτέλεσμα ήταν το βλάχ. όνομα της ημέρας της Παρασκευής να ταυτιστεί από τους βλαχόφωνους με το όνομα της Αγίας Παρασκευής και να προκύψει το Α-γιώνυμο Λα Στî-Βίνιρι!    

(Συνεχίζεται)

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Δ. Ράιος

Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου

email: draios021@gmail.com

Γιατί οι 20άρηδες χορεύουν ηπειρώτικα;

www.lifo.gr

 

Μία ημέρα στη Δόλιανη Ιωαννίνων ..........

https://www.skai.gr/news/entertainment/ena-panemorfo-oreino-xorio-sto-anatoliko-zagori-pou-ligoi-gnorizoun

Πηγή: skai.gr

 

Αύρα Ηπείρου προς την Αγία και Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία .... (Ιερά Αγία και Σεβάσμια Αυτοκρατορική Μονή Βουτσάς) !

 

https://fosfanariou.gr/index.php/2025/08/29/keimeno-konstant-trpsidi/?fbclid=IwY2xjawO_yBBleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEerWLbXgcyeZ045edsGsLL_GJi3sPedp5rwXGZOWrSv89yKdlt4KxMQM2DSSs_aem_K56S-zRjwNSE2-b1h-0IOw

Χιονισμένο Γρεβενίτι!...

Καλή Χρονιά !