Μονή Βοτσάς - Β΄ ΜΕΡΟΣ-ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Μονή Βοτσάς

Χρυσοκώδικας. Απογραφές κινητής και ακίνητης περιουσίας.

Ο Σταυρός με το «τίμιο ξύλο»

 

Αφού ξεκαθαρίσαμε σε προηγούμενη εργασία μας με τον Κωνσταντίνο Δ΄ (Πωγωνάτο), ότι σε καμία περίπτωση δεν ήταν ο ιδρυτής της, όμως αυτή η μονή ενυπάρχει πάνω από 1350 χρόνια. Έχει δημιουργήσει τη δική της ιστορία.

Οι αβελτηρίες ενός συγκεκριμένου ιστορικού του Ζαγορίου του Ιωάννη Λαμπρίδη την «πνίγουν». Θα κάνουμε, ότι μπορούμε για να την απαλλάξουμε απ’ αυτές και να πάρει επί τέλους τις βαθειές ανάσες.

Η έκδοση του βιβλίου Νέος Κουβαράς 1961 , αυτός ο ετήσιος Ηπειρωτικός Χρονογράφος μας μπάζει ακριβώς στο θέμα που πρέπει να καταδείξουμε.

Τι ήταν ο περιβόητος Κουβαράς: «Συναγωγή κειμένων αναφερομένων εις την Ηπειρωτικήν ιδίαν ιστορίαν….Όχι από ένα πρόσωπο, αλλά πολλά, κάθε ένα από τα οποία έγραφε ή αντέγραφε, ότι Έκρινε άξιον διασώσεως κατά την εποχήν καθην έζησεν.

Φυλλάσονταν στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου του Σπανού (Μονή Φιλανθρωπινών). Στις 25 Αυγούστου του 1820 μεταφέρθηκε στην Καπλάνειο Σχολή. Πολιορκούμενος ο Αλή πασάς στα Γιάννενα, έκαψε το Σχολείο, τη βιβλιοθήκη και τον Κουβαρά. Σώθηκαν μερικά αντίγραφα σημειώματα».

Ακριβώς τέτοια αντίγραφα σημειώματα ιστορικού περιεχομένου υπήρχαν μέχρι το 1889 ή και πιο μπροστά απ’ την τριετία 1875-1878, όταν το μοναστήρι δεν είχε Ηγούμενο, όπως επισημαίνεται και στο Μοναχολόγιο.

Ο Ιωάννης Λαμπρίδης στα ΖΑΓΟΡΙΑΚΑ ΤΟΥ Β΄ έκδοση το 1889 τα υποτιμάει, προφανώς για τους δικούς του λόγους: Τι μας λέει: Ότι βρέθηκε στην Ι. Μονή Βοτσάς. «Ένα χειρόγραφον, όχι σε καλή κατάσταση. Κάποιος άγνωστος αντέγραψε αντίγραφα, ιστορικά στοιχεία τα οποία περιείχε ο Κουβαράς. Αυτό έγινε τον περασμένο αιώνα (δηλαδή τον 18^ο)».

Απλά χειρόγραφον. Και αυτό το χειρόγραφο: «Αρκετά χρήσιμο για να γραφεί αυτό το βιβλίο».

14 Ιανουαρίου του 1925, ο τότε πρωτοσύγκελος Ευστάθιος Σκάρπας άλλα μας λέει. Με ενυπόγραφο άρθρο του στην Εφημερίδα ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΗΧΩ, μιλάει σκληρά για τον παραπάνω ιστορικό. «Σκωριών ανακαμίευσις»*. «Περί του χρονικού τούτου της Βοτσάς το ονομαζόμενον εν τη μονή και τοις περιχώροις «Χρυσοκώδικα» επληροφορήθην παρά των αποθανόντων γερόντων Γρεβενιτίου, ότι ην μέγας εκ μεμβράνης (δηλαδή κατεργασμένο λεπτό δέρμα ζώου για χρήσεις στη βιβλιοδεσία) και εγράφετο εν αυτώ παν γεγονός εν Ηπείρω, δυνάμενον ασφαλώς να φθάσει μέχρι της μονής. Δυστυχώς τον Κώδικα τούτου εσύλησεν (άρπαξε λεηλάτισε) ο Λαμπρίδης εκ της μονής καθ’ ον χρόνον αύτη ήτο άνευ Ηγουμένων».

Και ο Σκάρπας, ακάθεκτος, συνεχίζει: «Και εσταχυολόγησε εξ αυτού τινά, ως σπουδαία νομιζόμενα υπ’ αυτού, όντος ηθικώς υπόχρεου έναντι της ιστορίας της Ηπείρου, να εκδώσει ολόκληρον το πολύτιμον χειρόγραφον. Εάν κρίνομεν το χειρόγραφον εκ των σταχυολογημάτων (δανεισμάτων) του Λαμπρίδη, δυνάμεθα να αποφανθώμεν μετά πεποιθήσεως, ότι τούτο περιέχει την ιστορίαν πλείστου μέρους της Ηπείρου και ιδίως του Ζαγορίου από του 7^ου Μ.Χ. αιώνος μεσούντος (δηλαδή εκεί γύρω στο 650 Μ.Χ.).

Περί της μετά ταύτης τύχης του κώδικος, παρά πάσας ημών τας ερεύνας, ουδέν ηδυνήθημεν να εξακριβώσωμεν. Αναντιρρήτως θα είναι μέγα ευτύχημα διά την ιστορίαν της Ηπείρου, εάν επωλήθη ο Κώδιξ εις τινα αρχαιοκάπηλον, ως σύνηθες τοις ιεροσύλοις και δεν επυρπολήθη μετά της οικίας του αειμνήστου Λαμπρίδου εν Σουδενοίς, διότι θα ανακαλυφθή ποτέ εν τινι βιβλιοθήκη της Ευρώπης».

Ο Λαμπρίδης έφυγε απ’ τη ζωή το 1891, δηλαδή πριν 34 χρόνια απ’ αυτή τη δημοσίευση. Εγείρεται ένα ερώτημα: οι απόγονοι του διαμαρτυρήθηκαν γι’ αυτό το δημοσίευμα ή το προσπέρασαν;

Σε ότι αφορά τις απογραφές κινητών και ακινήτων και ιερών αντικειμένων έχουμε δύο: η πρώτη έγινε στις 5 Μαρτίου του 1900. Ο Δημήτρης Ράιος στο βιβλίο του ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΒΟΤΣΑΣ, Έκδοση του 2018, κάνει εκτενή αναφορά για το περιουσιολόγιο. Η δεύτερη απογραφή έχει εκείνα τα στοιχεία που της προσδίδουν εκείνη τη σοβαρότητα που της έπρεπε να έχει. 25 Απριλίου του 1928 ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων αποστέλλει στο μοναχό Γρηγόριο Λαυριώτη διοριστήρια επιστολή ως Ηγούμενος. Έτσι παραλαμβάνει τα πάντα απ’ τον ιερομόναχο Γεράσιμο.

Με εντολή του Σπυρίδωνα προστίθενται και οι υπογραφές στα πρωτόκολλα του προέδρου της Κοινότητας Γρεβενιτίου Δ. Ε. Σκαρπίδη και του πρωτοσύγκελλου Ευστάθιου.

Θα κλείσω με τούτο? με τον σταυρό με το «Τίμιο Ξύλο» ο Μιχάλης Γ. Τρίτος, συγγραφέας πολλών βιβλίων έγραφε στην Εφημερίδα ΤΟ ΓΡΕΒΕΝΙΤΙ Φ24/1999 «….. Σήμερα στη Μονή Βοτσάς σώζεται τεμάχιο Τιμίου ξύλου…..».

«Θυμάμαι ένα σταυρό που είχε μια πέτρα βυσσινί, είχε τίμιο ξύλο». Αυτά έγραφε ο Δολιανίτης Κώστας Μανθόπουλος στο αμέσως επόμενο φύλλο της εφημερίδας το ΓΡΕΒΕΝΙΤΙ Φ25/2000.

Αυτός ο σταυρός κλάπηκε. Φυσικά αυτή η κλοπή δεν έγινε από κάποιο επισκέπτη του μοναστηριού. Θα τον έκλεβε όπως ήταν. Αυτή την «πολυτέλεια» του ξεδιαλέγματος και το χρόνο, την είχαν οι «εντός των τειχών». Αυτοί οι αγύρτες μοστράρουν το «τίμιο ξύλο» για να παραμυθιάζουν τους αφελείς, να ρίχνουν τον οβολό τους στο παγκάρι. Φυσικά και ενθυλάκωσαν τα χρήματα απ’ την πώληση του ασημιού ή χρυσού. Ακόμη και απ’ τη βυσσινή πέτρα κονόμησαν.

 

* Ανακαμίνευσις = Δεύτερη κατεργασία – επεξεργασία – δούλεμα ? των σκουριών που απόμειναν. Ο τίτλος της δημοσίευσης είναι αλληγορικός.

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Γιώργος Δερμάνης